|
|
Page des textes en prose d'Emile Gilliard. Sicrijhaedjes e proze da Emile Gilliard. |
|
|
|
Page des textes en prose d'Emile Gilliard. Sicrijhaedjes e proze da Emile Gilliard. |
|
dierin rapontiaedje - last update: 2004-07-04.
Dressêye:
Littérature.
Atôtchî les djins e walon.
Cåzer, schoûter, comprinde. Sicrire et lére : c' est la tot çki nos fåreut fé si nos vlans ki l' walon fourixhe bén vicant.
Nos scrijheus ont trop sovint l' idêye k' il ont fwait tot çou k' i dvént fé rén k' avou leus scrijhaedjes. Mins s' i n' cåznut pus walon, si les djins ni léjhnut nén leus lives, nos scrijheus vont dmorer etur zels come des moyas et les djins n' såront nén minme k' on a scrît des ovraedjes di prumire lecsion amon nozôtes.
On a dit dispu trop lontins a nos djins ki l' walon esteut on plat lingaedje tot djusse bon po criyî so les biesses. On a disfindou a nos efants del cåzer.
Et portant la k' asteure, estô del mete a l' aba, la k' on va lyi rinde si plaece, li plaece k' il åreut todi dvou wårder.
Vos pôroz aler cweri vosse pwin ou vosse tchå å botike, dimander des timbes al posse ou on copon al gåre sins k' on n' vos waite so cresse et vos prinde po on dmey-doûs.
K' on dit !
Mi, dj' a l' acertinance ki nos va faleur ritrossî nos mantches po fé candjî les mwais plis des djins. Po comincî, nos n' plans nén les oblidjî a cåzer walon. I nos fårè fé les prouves ki nosse cåzaedje a todi s' plaece dins l' vicaedje d' ådjourdu.
I gn a cwarante ans k' dji scrî e walon. Dj' a stî foirt lon dins mes scrîts. Dj' a fwait l' croye so les vîs cantias d' ayir et dj' a criyî les mizeres et les rujhes di nos djins. Dj' a minme metou Giono e walon. Dji vos pou dire, dji vos doe dire ki nosse cåzaedje buke a on moumint ou l' ôte conte des meurs k' i n' pout nén potchî å dzeu.
Tant k' a mi, dji n' so nén foirt tchôd po toirtchî des ratourneures et des mots ki n' årént pus rén d' walon. Nosse lingaedje a ses limites. I n' fåt nén vleur peter pus hôt ki s' cou et l' francès, lu ossu, est nosse lingaedje, cåzé pa tos les Walons. I doet siervi cwand nos estans astok. S' on met l' walon a l' oneur et si nosse peupe shût bagaedje, fårè co lyi fé comprinde les pocwè et les comint. Nos dvans dner ås djins do vrai walon, li walon k' nosse peupe a todi cåzé, avou tote si ritchesse, oudonbén, ça n' è våt nén les poennes.
Nos seréns biesses eto di cotchessî et d' cotaper l' francès come sacwants el vôrént fé. Tchaeke di nos deus cåzaedjes a s' plaece. I n' fåt pus k' i gn euxhe onk ki prinde tote li plaece et spotchî l' ôte. I sont fwaits po esse coplés.
Nosse walon va rintrer e s' måjhone avou tot l' oneur k' i merite. N' alans nén mete nos gros shabots. Rimetans l' so pî sins foircî personne, mins avou tote li foice di nos idêyes, ene miete å côp, sins låtchî.
Dji vos dirè po fini si vos vloz ki l' walon dimeure bén vicant, nel foircîz nén, lu non pus, et lyi mete des mousmints k' i sereut diswaibyî ddins come ene feme ki s' pî chalbote dins des trop lådjes solés.
Emile Gilliard, divins: Mwaisse-raploû UCW, 1988.
Si vicåreye
On scrijheu ttossu bén di proze ki di powézeye, k' a stî primé sacwants côps. Il a skepyî a Malonne e 1928. Il a stî mwintès anêyes bibliotekî a Mont. Asteure, i s' a rtiré a Lidje. Dispu lontins Relî Namurwès eyet mimbe del Societé d' Lidje (S.L.L.W.), k' il a stî prezidint eviè 1996. Si mwaisse-ouve - por mi, todi - c' est li ratournaedje di "Collines" da Giono. Ci fourit li prumî côp k' on voeya on tchîf-d'-ouve des belès letes eternåcionåles rimetou e walon, copurade dabôrd ki li sinne si passe dins ene airance ki n' est nén li cene d' on ptit viyaedje del Walonreye.
A rascodou li Pris del Cominålté Walonreye-Brussele e 1995 avou troes ramexhnêyes di noveles, "A shijhes trawêyes", k' a stî eplaidî a Nameur, ås Cayîs Walons e 1996, "Rodjimont, paskeyes di todi" k' aveut ddja rexhou a Mont e 1992, eyet "On vî fuzik eruni et sacwants ôtès paskeyes" k' a vudî dins li "ptite coleccion" di l' S.L.LW. e 1997.
Gilliard, Emile (1928) sicrijheu et rcwereu sol walon. I cmince foirt matén a-z eplaider des ramexhnêyes di powinmes. inte di zeles: Chîmagrawes (1955), Påters po tote ene sôre di djins (1959), Veas d' måss (Vias d' mârs', 1961), Rukes di tere (1966), Li dierinne såjhon (Li dêrène saison, 1976); Silicose valley (1989) Vicadje (1992). Ci n' est k' so l' tård k' i s' asprouve al prôze, dins ene airance classike so l' vicaedje dins les ptits viyaedjes walons "Rodjimont, paskeyes di todi" (1992). Dins "On vî fuzik eruni" (1997), i passe foû payis (e Tchekeye) u dins on monde des grandès veyes sins no. Po dire li veur, Emile Gilliard aveut ddja fwait ene saye di rmete e walon ene sipoûle ki s' passe foû d' Walonreye (dins l' Nonne di France), cwand i scrijha "So les tienes", on ratournaedje di "Collines" da Jean Gionno. Sifwaitmint dins "Del Ruwane å Bwès Djilet" (2000), "Des djins a pårt" (2001) eyet "Les djoûs racourtixhnut" (2002). Come ricwereu, Emile Gilliard - Mile Djiyåd sapinse k' on åreut yeu dit e walon - a vudî, en on live sol codjouwaedje di 5000 viebes e walon do Mitan: Conjugaison et lexique de 5000 verbes wallons (2000). Li lingaedje da Emile Gilliard est foirt ritche et, sapinse Tiri Dumont, i screye e lidjwès avou l' accint d' Mostî, inte Nameur e Tchålurwè.
L. Mahin et P. Sarachaga, coirnêye do splitchant motî.
Balises pour un wallon du troisième millénaire (texte de réflexion de E. Gilliard en français).
(Page sœur en conservant l'accent wallons du 20e siècle, et traduction française). Pådje da Emile Gilliard el Livreye (nén rfondous scrijhaedjes).
(Index par auteur) Indecse des scrijheus. (dont les textes sont disponibles en wallon commun) Indecse des scrijheus k' ont scrît u k' ont stî rashious e rfondou walon
(Back textes en wallon commun) Erdalans sol pådje des scrijhaedjes e rfondou walon.
(Back homepage) Alans rzè el mwaisse-pådje
(homepage wallon commun) Alans rzè eviè l' pådje moennrece do rfondou walon.
Sacwants scrijhaedjes di cisse waibe cial polèt esse dizo abondroets; nos les rsaetchrans foû s' i fåt.
Some texts may be affected by copyrights and eventually need to be removed from this server in the future.
