|
|
Augustin Vermer |
|||
|
|
Augustin Vermer |
|||
dierin rapontiaedje - last update: 2007-02-20.
Dressêye:
Arimeas
Biyografeye
Cwand on medcén ôrdone on rméde ås payizans,
I lzî doet espliker les pondants, les djondants,
S' i fåt cure les yerbêyes, comint k' i fåt k' ça s' fwaiye,
S' on doet boere totes les eures ou coyî del boteye,
Si on prind les pilures divant d' awè mougnî,
Et sortot bén lzî dire k' i n' les fåt nén masyî
Ôtrumint i n' vos front ki totes sôres di loignreyes
Po s' mete bråmint pus må, ou minme po piede li veye.
Insi, cwand l' medcén cåze di lavmint ås latons
S' i n' a nén sogne d' avance do dire di kéne façon
K' i fåt mete l' aiwe dissu po ki l' brouwet si fwaiye
Gn a des cias ki metront li laton dins l' usteye.
Ôrdonez des poûssetes kécfeye i vos dimandront
S' i fåt k' i les fwaiye fonde, ou les prinde come ele sont.
Gn a co des ôtes, pus biesses, e rçuvant des pilures
Ki s' infômront comint k' i fåt k' i les fwaiye cure.
On djoû, on gros lourdåd vént consulter l' medcén,
Po s' pere ki languixhèt dedja dispu lontins.
Li docteur è lyi dit : "Dimwin, dji l' irè vey
"Mins tot e ratindant, vs lyi rpoitroz ene boteye
"Et vos n' roveyroz nén k' i fåt l' bén wachoter
"Totes les eures å moumint k' vos seroz po ndè dner."
Nost ome apougne li drouke et rarive å viyaedje
"Papa, dit-st i a s' pere, dji vs rapoite on bruvaedje
"Ki vos va fé do bén; mins on-z a ricmandé
"Ki tchaeke côp dvant del prinde faleut vos wachoter;
"Insi, leyîz vos fé et purdoz bon coraedje"
- "Vinoz, dit-st i a s' fré, metans nos a l' ovraedje"
- "Målureus, respond l' pere, vos m' alez fé mori."
- "Nonna, papa, nonna ! puski l' medcén l' a dit
"Vos savoz bén come nos k' il a des conoxhances
"et k' i fåt sins rnicter shure totes ses ôrdonances.
"Pocwè prinde si-t avis, s' on nel vout nén schoûter !
"Po n' nén fé çk' i comande, i n' fåt nén l' consulter ! "
K' åreut-i seu responde a ene sifwaite moråle !
Nos deus omes l' apougnèt pa les pîs, pa les spales,
Wiche-wache, wiche-wache, wiche-wache, cwand il est wachoté
On lyi vude on coyî, on lyi fwait avaler.
Sitoit k' l' eure est fineye on racmince li minme danse
Sins waitî s' i n' plèt må do peri dins s' sofrance.
Li troejhinme côp portant i n' criyèt pus si foirt...
On vout lyi dner l' coyî... on voet k' il esteut moirt...
Li londmwin, li medcén vint po lyi fé s' vizite;
Voeyant k' tot l' monde breyeut, i s' infôme å pus vite
Si l' malåde va pus må, çou k' i gn a d' arivé
"O, dit-st i nosse lourdåd, ça n' a pont fwait d' efet.
"Nosse pere a trepassé å troejhinme wachotaedje,
"Vos sintoz bén, l' pôve ome, ki, mågré tot s' coraedje
"I n' sårè sopoirter d' esse kitapé come ça.
"Ca il a bén criyî : leyîz m' la, leyîz m' la ! "
Po n' pus jamwais awè ene avinteure pareye,
Li medcén dit asteure "Vos wachotroz l' boteye"
Augustin Vermer (diviè 1900), divins: Les Cayés walons, 2-1967
Il a vnou å monde a Bearin li dijh di djulete meye ût cint di set, et î a morou li vint ût di may meye nouv cint set. Il a stî fé ses umanités a Dinant, divant d' aler a Lidje po-z î divni medcén. Des clapants studiaedjes a l' ospitå d' Bavire (k' esteut di ç' trevén la çou ki dveut divni l' Plaece di l' Izer). Si clapants ses studiaedjes k' on lyi dmanda do divni professeur a l' univiersité. Mins, ci n' esteut nén po ça k' i s' aveut fwait docteur; c' esteut po s' mete å siervice di ses djins et soladjî leus mizeres. Adon, i rfuza les oneurs et rintra-st å payis, e l' Fåmene.
C' esteut on deur mestî ki l' mestî d' medcén, ki l' emoennéve bén lon, afeye minme disk' å Vå d' Simwès. Ses råles moumints da lu, c' esteut, aprume, po s' famile : il aveut traze efants ! Mins, c' esteut avou po l' literateure. Il ataca a scrire, e francès po cmincî, des fåves come les cenes da La Fontinne. Mins, ç' n' esteut nén teribe. Si vraiye voye, i l' trova avou les scrijhaedjes e walon. La, i divna onk des meyeus di s' tins. Portant, ç' moumint la, li literateure walone, c' esteut nén grand tchoi. Mins, e l' an 1956, li " Societe Liégeoise de Littérature Wallonne" (divnowe asteure li boune vîiye S.L.L.W.) aveut veyou djoû Magré ki n' esteut nén d' Lidje, Vermer î aveut wårdé bråmint des cnohances. Adon, i ndè fourit onk des prumîs mimbes corespondants ".å resse, li sôce publirè sacwantes di ses ouves.
Vermer a bén fwait do scrire e walon, li lingaedje ki plakéve a ses djins, et ki nol ôte n' åreut mî polou dire çou ki pinsît, çou k' i tuzît, çou k' il estît. S' i ndè djåze si bén, c' est k' i les cnoxhe, k' i les comprind, et k' i les inme, minme si, sovint, il est ene miyete mocåd. Mocåd, ciete, mins l' mocreye est tote tene et sins calinreye. I reye di leus couyonådes et d' leu bounasté, mins i n' fåt nén greter lon dzo les mots po trover l' umanisse.
Houte di çoula, ses scrijhaedjes, contes, fåves, tchansons, sont-st on vicant temonaedje so çou k' esteut l' vicåreye e l' Fåmene å mitan do dijh-nouvinme sieke. Prindans po egzimpe " li comunisse " et nos sårans çou les djins del campagne pinsît des novelès idêyes.
Dins ç' tecse la, Vermer djowe avou deus persounaedjes : li pere, on payizan oniesse et sincieus, ki n' rinoye nén l' lingaedje di ses tåyes et dmeure bén avou ses deus pîs so l' tere, et l' fi, on sot k' a stî a Paris wice k' on lyi a tourné l' tiesse. Ki rvént å payis, grandiveus, petant l' francès et prindant ses djins po des rescoulés.
Ene di ses tchansons les pus cnoxhowes, c' est " les mizeres do medcén " wice k' i s' plait a raconter les astrapådes del vicåreye d' on medcén d' campagne. C' esteut ene tchanson k' on tchantéve so l' air " Contentons nos d' une simple bouteille ".
On n' si rind pus compte po l' djoû d' ouy, çou k' c' esteut l' vicåreye d' on docteur a l' campagne asteure k' on-z a des bounès voyes, asfaltêyes et loumêyes. Et des bounès vweteures tchåfêyes et rapides. Rén d' tot ça d' avance. Mi-minme, dj' ouri onk di mes ratayons, li docteur Henri Joseph Henroz (1781-1864) k' esteut docteur a Harsin. Dji m' rapinse k' on ndè djåzéve co cwand c' est k' dj' esteu efant. On riyeu tot racontant k' del nute, c' esteut si tchvå k' el raminéve e s' måjhone la ki doirméve e vweteure. Dji comprin mî asteure. Cwand c' est k' on l' vineut hoûkî, del serêye nute e l' ivier, po-z aler disk' a ene cinse, e fén fond des bwès, acoûtchî ene feme ki ça n' aléve nén. Dizo l' beulêye, e l' sipexheur, pa des voyes ki nd estént nén. Dj' el voe rivni, nåjhi, nanti, rindou, après aveur lofté deus grandès gotes, leyî les rinnes a si tchvå et s' essocter, ewalpé e s' covtoe.
L' otomobile candjrè bråmint des aferes, awè ki….Dj' a rescontré l' an passé e viyaedje ki m' grand-pere et m' mononke î avént stî medcéns, ene foirt avnante viye djin ki m' raconta k' i n a swessante ans passés, la k' elle esteut djonne feye, mi mononke l' aveut dvou operer d' ene peritonite, so l' grande tåve del coujhene, e l' cinse di ses parints.
Ca m' fet rsondjî a " Li fårde da Rigolet " da Jules Pirlot (1877 1955).
Vermer a scrît bråmint des tchansons. Mi, dj' inme bén " Lo djonne sôdård ". Rimimbrance do tins d' l' indjusse tiraedje del milice, ki voeyeut des pôves valets esse evoyîs a l' årmêye po des anêyes, leyant la viyaedje, crapåde et vîs parints.
Cisse tchanson si tchantéve so l' air di "Gastibelza" çou ki vout dire li ci d "Leyîz m' plorer".
Vermer sicrijhaco ene volêye di fåves et d' plaijhants rimeas. "Li Coirbå et li Rnåd ", come di djusse, mins ossu des ptits contes ki nos aprindèt les ûsances do vî tins.
Foû do moncea, dj' a tchuzî " li tiesse do ptit Jesus ". Elle est phaihante, mins on pô trisse. N' est ç' nén deur po ene båshele do dmorer viye djonne feye et di s' vey souwer so pî ?
Jean-Pierre Dumont
(La même page en tenant compte, en partie, de l'accent original de l'auteur) Modêye disfondowe.
Si des mots difficiles se présentent à vous sur ces pages, allez voir s'ils ne sont pas expliqués dans le Splitchant motî do walon (avec brève traduction française), ou dans le Wikipedia, l'encyclopédie en wallon (suivez: "Pordjet Esplicant Motî").
(Index des sujets traités en wallon unifié) Djivêye des sudjets diswalpés e rfondou walon.
(Index des auteurs dont les textes sont disponibles en wallon commun) Djivêye des scrijheus k' ont scrît u k' ont stî rashious e rfondou walon.
(Back textes en wallon commun) Erdalans sol pådje des scrijhaedjes e rfondou walon.
(Back homepage) Alans rzè el mwaisse-pådje
(homepage wallon commun) Alans rzè eviè l' pådje moennrece do rfondou walon.
Sicrijhaedjes foû abondroets (li scrijheu est moirt dispu pus d' swessante ans).
